Yarın Lozan Antlaşması’nın yıldönümü. Lozan Barış Antlaşması, 24 Temmuz 1923 tarihinde İsviçre’nin Lozan şehrinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi temsilcileriyle İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya, Bulgaristan, Portekiz, Belçika, o zamanki isimleriyle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler birliği ve Yugoslavya temsilcileriyle imzalanmıştır.
Toplantıya Rauf Orbay’ın katılmak istemesine rağmen Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü’nün gitmesini istemiştir. Bunun sebebi olarak da; Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalayanların,vatan haini olarak kabul edilmesini göstermiştir. Bu nedenle Atatürk, Lozan’a Mondros Ateşkes Antlaşması'nı imzalayan Rauf Orbay yerine, İsmet Paşa'yı göndermeyi uygun görmüştür.
Mudanya Ateşkes Antlaşması’ndan sonra İtilaf Devletleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti'ni 28 Ekim 1922 tarihinde, Lozan’da toplanacak olan barış konferansına davet ettiler.
Bunun üzerine Atatürk, Mudanya görüşmelerine de katılan İsmet İnönü’nün baştemsilci olarak gönderilmesini uygun bulmuştur. Bu görüşmelere katılmak üzere İsmet Paşa Dışişleri Bakanlığı’na getirilmiştir.
Konferans 20 Kasım 1922 tarihinde başlamıştır.
Görüşmeler; Osmanlı borçları, Türk-Yunan sınırı, boğazlar, Musul, azınlıklar ve kapitülasyonlar üzerinde yapılmıştır. İstanbul’un boşaltılması, Musul ve kapitülasyonlar konularında anlaşma sağlanamamıştır. Bu temel konularda tarafların tavize yanaşmaması ve önemli görüş ayrılıkları sonucu savaşın yeniden çıkma ihtimali üzerine, görüşmeler 4 Şubat 1923 tarihinde kesilmiştir.
Bunun üzerine Atatürk, Türk Ordusu'na İzmit ve Silivri’ye yığınak yapmasını emretmiş ve askeri yığınaklar yapılmıştır.
Görüşmeler taraflar arasında karşılıklı verilen tavizler ile 23 Nisan 1923 tarihinde tekrar başlamıştır. Bu görüşmeler 24 Temmuz 1923 tarihine kadar devam etmiş ve sonunda Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır.
Lozan Barış Antlaşması’nın önemi
-Yeni Türk devletinin bağımsızlığı, İtilaf devletleri tarafından resmen tanınmıştır.
-Birinci Dünya Savaşı’nı bitiren antlaşmalar içerisinde, geçerliliğini günümüze değin sürdüren tek antlaşmadır.
-Kapitülasyonlar, borçlar ve azınlıklar gibi birçok sorun çözüme kavuşturulmuştur.
-İngiltere’nin Ortadoğu ile ilgili yapmış olduğu planları suya düşmüştür
-Türkiye hiçbir devlete savaş tazminatı ödememiştir. Buna rağmen Yunanistan verdiği zararın karşılığı olarak Karaağaç’ı Türkiye’ye vermiştir.
ENGİN MALAY / YENİGÜN
24.07.2011
