Doğum yapan kadınların haklarıÇalışma hayatında kadınlara yönelik bir çok düzenlemeler vardır. Bu düzenlemelerden biri de gebe ve doğum yapan kadınlarla ilgilidir. Gebe ve doğum yapan kadınların gebelik süresince ve doğum sonrasında anne ve bebeğin sağlıklı bir şekilde hayatlarını sürdürmeleri için çalışma süreleri, izinler ve sosyal güvenlik konularında ayrıntılı mevzuat düzenlemeleri yapılmıştır. Bu yazımızda çalışan kesimlerden doğum yapan işçilerin haklarınıı açıklamaya çalışacağız.
..
Doğum izni
Kadın işçilere doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık doğum izni verilir. Bu süreler içinde kadın işçi çalıştırılamaz. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Gebe işçinin sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Ayrıca kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Bu süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
.
Gebelik süresince muayene izini
iş mevzuatı hükümleri uyarınca gebe işçilere gebelikleri süresince, periyodik kontrolleri için ücretli izin verilir. Kontroller için ne kadar izin verileceği mevzuatta belirtilmemiş ancak muayene izinlerinin makul süreleri içermesi gerekir.
.
Emzirme izni
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Emzirme izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.
.
Ücretsiz izin
Doğum yapan işçilere doğumdan önce ve sonra kullandırılması gereken onaltı haftalık(çoğul gebelikte onsekiz haftalık) sürenin bitiminden itibaren altı ay süreyle ücretsiz doğum izni verilir. Ücretsiz doğum izni doğum yapan işçinin talebine bağlıdır. işçi talep ederse işveren vermek zorundadır. Ücretsiz doğum izni talebinin yerine getirilmesi işverenin takdirinde değildir. Bu süre yıllık ücretli izin hesabında dikkate alınmaz.
Çalışma Süresi
Gebe, yeni doğum yapmış ve emziren işçilerin günde 7.5 saatten fazla çalıştırılmaları yasak. Bu durumda olan işçilere fazla çalışma da yaptırılamıyor.
.
Doğum Borçlanması
Aşağıdaki koşulları sağlayan kadınlar doğum borçlanması yapabilirler.
“ Kadın sigortalının doğumdan önce (5510 sayılı Yasanın 4/a (eski 506 sayılı Yasaya tabi ssk sigortalısı) kapsamında tescil edilmiş olması,
“ Kadın sigortalının adına kısa ya da uzun vadeli sigorta kolları yönünden prim ödenmiş olması
“ Çocuğun yaşaması, gerekiyor.
Doğum borçlanması en fazla iki çocuk için yapılabiliyor. Her çocuk için en fazla iki yıl borçlanma imkanı var. Ayrıca doğumdan sonraki iki yıl içinde çalışılmamış olması gerekiyor. iki yıllık sürenin bir kısmında çalışılıp prim ödenmişse kalan çalışılmayan süre için borçlanma yapılır.
Geçici iş Göremezlik Ödeneği
Doğum yapan işçiye geçici iş göremezlik ödeneği ödenebilmesi için;
- istirahatın başladığı tarihte sigortalılık niteliğinin sona ermemesi,
- Doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması,
- Bu süre içinde işyerinde çalışmamış olması,
- Doğum olayının gerçekleşmiş olması gerekiyor.
.
Buna göre, doğum öncesi 8 (7 x 8 = 56 gün) veya çoğul gebelik halinde 10 (7 x 10 = 70 gün) haftalık istirahata ayrılan veya 3 hafta kalıncaya kadar çalışabileceğine dair rapor alan ancak daha önce erken doğum yapan kadın sigortalıya doğum yapacağı tarihten önce (erken doğum nedeniyle) kullanamadığı günler doğum sonuna ilave edilerek geçici iş göremezlik ödeneği ödenir.
.
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2011/50 sayılı Genelgesi’ne göre, doğumdan önce gebelik istirahatının başladığı tarihte sigortalılık niteliği devam etmekte olan kadının 90 günlük kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartını yerine getirdiğinin tespiti halinde, gebelik istirahat süresi içinde herhangi bir sebeple iş sözleşmesi sona ermiş olsa dahi kendisine doğum öncesi ve doğum sonrası geçici iş göremezlik ödeneğinin verilmesi gerekiyor.
Emzirme Ödeneği
5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında olan sigortalı(işçi) kadına emzirme ödeneği verilebilmesi için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları priminin adına bildirilmiş olması gerekiyor.
.
Emzirme ödeneğine hak kazanan sigortalılardan 5510 sayılı Kanun’un 9. maddesine göre sigortalılığı sona erenlerin, bu tarihten başlamak üzere 300 gün içinde çocukları doğarsa, sigortalı kadına doğum tarihinden önceki 15 ay içinde en az 120 gün prim ödenmiş olması şartıyla emzirme ödeneği verilebilecektir.
ARİF TEMİR / GÜNEŞ
26.12.2011
