Dürüst Tüccarın Karşılıksız Çekini Kim Tahsil Edecek?Ticaret yapmanın kolay olmadığını hepimiz biliyoruz. Bir yer kiralayıp , tabelanızı da astınız mı başlıyor zorluklar; vergi, SGK, Muhtasar, kira, aidat… derken elektrik, su, telefon faturaları, çalışan maaşları... neye uğradığınızı şaşırıyorsunuz. Birden, Napolyon’ un o meşhur sözü aklınıza geliyor “para, para, para…” evet, ticari hayatta ayakta kalmak istiyorsanız tek çözüm “para”. Ne kadar paracı demeyin, ticari hayatın gerçeklerinden bahsediyorum.
Ayakta kalabilmek için, mal/hizmet satmak karşılığınızda aldığınız para ile de giderlerinizi karşılamak ve ödemelerinizi yapmak zorundasınız. Aksi halde ticari hayattan silinip gidersiniz, elinizde avucunuzda ne varsa ondan da olursunuz.
10 poundluk çek
İlk madeni parayı MÖ 700’lü yılarda Lidyalılar kullanmış, tarih kitaplarında öğrettiler. İlk “kağıt para?” MS. 800’lü yılarda Çin’de ortaya çıkmış. Bugün bildiğimiz şekliyle kağıt paraların basım ve kullanımı ise 17. Yüzyılın sonlarına rastlamaktadır. Kağıt ve madeni parayı biliyoruz da peki, bugün ticari hayatımızın vazgeçilmezi olan, üzerine tartışmalar yapılan, şirketlerin iflasından, ailelerin dağılmasına varıncaya kadar toplumumuzu yakından ilgilendiren “ÇEK” nerden çıktı? Dünyadaki ilk çek Londra’da Clayton and Morris bankası kayıtlarına geçmiştir. 22 Nisan 1659 ‘da Londra ‘da Nicholas Vanacker’a ödenmiştir. Çek değeri 10 pound’dur. Bu çek el yazısı ile hazırlanmıştır .
Vadeli ödeme aracı
Günümüzde çek, çok yaygın bir ödeme aracı olarak ticari hayatın vazgeçilmezleri arasında üst sıralarda ki yerini almıştır. Ancak, görüldüğünde bankalar tarafından ödenmesi gereken çek, günümüzde adeta vadeli bir ödeme aracı haline getirilmiştir. Bu nedenle de hemen hemen ticaretle uğraşan herkes “ödeme ya da tahsilat” aracı olarak “vadeli çekleri” kullanmaktadır.
Peki nakit parası olan adam neden çek kullanır? Aslına bakarsanız “çek” te genel mantık, nakit dolaşımını en aza indirerek risk azaltmak ve pratik olmaktır. Bu amaçla bankanın kabul edeceği bir kağıt üzerine ve kabul edeceği şekilde ödemek istediğiniz parayı yazar ve karşı tarafa verirsiniz bunu gören banka da ödemeyi yapar, aynı dünyadaki ilk çekte olduğu gibi. Tabi bu mantıkla çek kullananların sayısı parmakla gösterilecek kadar az olsa gerek.
Parası olan da olmayan da çek kullanıyor
Parası olanı anladık da, ya parası olmayan? O neden çek keşide eder? İşte burada karşımıza iki farklı tip “çek keşidecisi” çıkıyor; birincisi, “iyi niyetli” fakat parası olmadığı için çek vadesinden faydalanmaya çalışarak nakit para kazanmaya çalışan tacir. İkincisi, “kötü niyetli” zaten aldığı malın bedelini ödemeyi hiç düşünmeyen hatta daha baştan ödememeyi düşünen ve bunun için planlar yapan dolandırıcı.
Burada iyi niyetli tacil ile dolandırıcıyı ayırmak çok önemli; ikisini de aynı kefeye koyarsanız birçok iyi niyetli tacir mağdur olacağı gibi dolandırıcılara da gün yüzü doğar.
Çek yasasında yapılan yeni düzenleme ile iyi niyetli olarak malını satıp ticaret yapmak isteyen tüccarların riski daha da artmıştır. Karşılıksız çek düzenlemenin karşılığı olan hapis cezasının kaldırılması ile “güvenilir” bir ödeme aracı olan çek adeta tercih edilmeyen “adi senet” şeklini almıştır. Bundan böyle herkes çok rahatlıkla pırasa gibi çek doğrayacaktır. Tabi dolandırıcılara da gün yüzü doğdu!
Çek tahsilatçıları artar
Bugüne kadar onlarca, yüzlerce çekini zamanında ödeyen, ancak ekonomik kriz ortamında birkaç çekini ödeyemeyen iyi niyetli tacirlerin hapis cezasıyla karşı karşıya kalması kabul edilemez. Ancak, amacı baştan itibaren dolandırıcılık olan kötü niyetli kişilerin de diğerlerinden ayırt edilerek, mutlaka cezalandırılması şarttır. Yapılan yeni düzenleme, ekonomik hayatı olumsuz etkileyeceği gibi bundan böyle karşılıksız çeklerin sayısını arttıracaktır.
Peki iyi niyetli tüccarın sattığı mal karşısında aldığı çek ödenmezse? Bunu kim tahsil edecek? Devlet mi? Yoksa “çek tahsilatçıları mı….
İ.Burak OĞUZ
SMMM
burak@noktax.com
http://www.muhasebenet.net/
