Vergide İncelenen Hangi Haklara Sahip?Anımsanacaktır; çok başlı vergi inceleme sistemine son verildiğine ilişkin gelişmeleri sizlerle paylaşmıştım. Doğrudan Maliye Bakanı’na bağlı olarak, vergi incelemesi, vergi dairesi teftişi, memur soruşturması ve diğer denetim görevlerini yerine getirecek Vergi Denetim Kurulu temmuz ayında kurulmuştu.
Geçiş döneminde, halen “vergi denetmeni” kadrosunda çalışanların Küçük ve Orta Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı’nda, “maliye müfettişi, hesap uzmanı ve gelirler kontrolörü” kadrolarında bulunanların ise Büyük Ölçekli Mükellefler Grup Başkanlığı, Organize Vergi Kaçakçılığı ile Mücadele Grup Başkanlığı ve Örtülü Sermaye, Transfer Fiyatlandırması ve Yurtdışı Kazançlar Grup Başkanlığı’nda görevlendirilmeleri öngörülmüştü.
Bu kurula ilişkin yapılanma Ekim 2011 sonuna kadar tamamlandı ve ilgili yönetmelikler de hayata geçti. Bu anlamda özellikle, Vergi İncelemelerinde Uyulacak Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik, mükellef hak ve hukuku açısından son derece önemli.
Yıllardır tüm mükellefler, keyfi olarak yapılan ve uzun süren vergi incelemelerinden şikayetçiydi. Şimdi bu ve benzeri pek çok şikayet hakkında standartlar getiriliyor. İşte; anılan yönetmelikteki can alıcı konular özetle şöyle:
Keyfi incelemelere devam mı?
Bir mükellefin incelemeye alınması için risk analizi neticesinde riskli bulunması ya da hakkında ihbar veya şikâyet olması şart değil, bu sayılanlardan herhangi biri olmasa dahi mükellefler incelemeye alınabilecek. Bu durum ne yazık ki keyfiliği çağrıştırıyor.
Mükellef hak ve hukuku
Vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların, bu incelemeler sırasında uyması gereken temel ilkelerin başında, “yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini, mükellefin hak ve hukukunu da gözetmek suretiyle denetlemek” olduğu vurgulanmış.
Ayrıca vergi incelemelerindeki amacın, ödenmesi gereken vergi tutarını doğru olarak tespit etmek ve bu çerçevede inceleme sonucunda, gerekirse mükellef lehine düzeltmelerin de yapılması ilkesi belirtilmiş. Artık vergi incelemeleri körü körüne matrah veya vergi farkı bulmak için değil, doğruyu bulmak için yapılacak.
Belge isteminde yeni dönem
Artık vergi incelemelerine; incelemeye tabi olan nezdinde düzenlenecek “İncelemeye Başlama Tutanağı” ile başlanılacak. Düzenlenen tutanaklardan mükellefe, inceleyicinin bağlı bulunduğu birime ve mükellefin vergi dairesine gönderilecek. İncelemeye başlama tarihi ise mükellefin tutanağı imzaladığı tarih olacak. Mükellefin imzası yoksa tutanağın vergi dairesi kayıtlarına intikal tarihi esas alınacak. Ayrıca, tutanakta incelemenin gerekçesi mutlaka belirtilecek. Gerekçenin mükellefce bilinmesi son derece önemli. Uygulamada, inceleme görev yazısının tarih ve sayısı inceleme gerekçesi olarak belirtilmekte. Bu konuda mükelleflerin son derece hassas davranmaları ve incelenme gerekçelerini ısrarla öğrenmeleri gerekiyor.
Tutanak sonrası, yazılı olarak defter ve belgelerin istenmesi ve bunların tutanakla inceleme elemanına teslim edilmesi gerekiyor.
Kanuna aykırı rapor düzenlenemeyecek
Anılan yönetmelikte, vergi incelemesi yapmaya yetkili olanların, vergi kanunlarıyla ilgili kararname, tüzük, yönetmelik, genel tebliğ ve sirkülere aykırı vergi inceleme raporu düzenleyemeyecekleri belirtilmiş. Bu belirlemenin neden yapıldığını anlamakta zorlanıyorum demek ki daha önce bu nitelikte raporlar düzenleniyormuş, ama artık düzenlenemeyecek!
Yıllarca süren vergi incelemelerine son
Yıllarca süren vergi incelemeleri mükellef haklarını zedeliyordu. Mükellefleri haksız hesaplanan gecikme faizleri ile baş başa bırakıyordu. Artık, incelemeye başlanıldığı tarihten itibaren, tam inceleme yapılması halinde en fazla bir yıl, sınırlı inceleme yapılması halinde ise en fazla altı ayda inceleme bitirilecek. Bu sürede bitmezse inceleme elemanları hakkında disiplin hükümleri uygulanacak.
Görüldüğü üzere, yapılan düzenlemeler, genel itibariyle mükellef hak ve hukukunu koruyucu yönde. Bu andan itibaren görev, mükellefler ve onların temsilcileri meslek mensuplarına düşüyor. Çünkü yükümlülüklerin hep hatırlatılması gerekiyor. Yoksa bu hükümler sadece kağıt üzerinde kalır
YAHYA ARIKAN
